Oto opis i znaczenie podstawowych badań przeprowadzanych u każdej ciężarnej w ramach opieki sprawowanej przez ginekologa:

1. Masa ciała, obwód brzucha

Ciężarną waży się, aby sprawdzić czy masa ciała nie odbiega zbytnio od normy. Optymalny przyrost masy ciała w ciąży wynosi:

  • około 5-6 kg do 20 tygodnia ciąży
  • około 12-13 kg do 40 tygodnia ciąży

Mniejszy przyrost masy ciała świadczy o niedożywieniu lub niewłaściwym rozwoju ciąży. Duży przyrost masy ciała w krótkim czasie może świadczyć o pojawieniu się obrzęków świadczących o możliwości rozwoju zatrucia ciążowego. Zbyt duży przyrost masy ciała świadczy o nieprawidłowej diecie, zwiększa ryzyko nadciśnienia tętniczego i cukrzycy.

Obwód brzucha mierzy się w celu kontroli prawidłowego wzrostu macicy. Zbyt duży obwód brzucha w stosunku do prawidłowych wartości może świadczyć o ciąży wielopłodowej, zbyt dużym płodzie lub o wielowodziu. Zbyt mały obwód brzucha może świadczyć o małowodziu, zbyt małym płodzie lub o nieprawidłowo wyliczonym terminie zapłodnienia i porodu.

2. Pomiar ciśnienia tętniczego krwi ciężarnej

Ciśnienie tętnicze i tętno bada się w celu wczesnego wykrycia zaburzeń związanych z nadciśnieniem tętniczym. Długo utrzymujące się nadciśnienie tętnicze w ciąży (wartości powyżej 140/90) prowadzi do zaburzeń funkcjonowania łożyska, ograniczenia rozwoju płodu, źle wpływa na nerki, wątrobę, wzrok, serce i układ krążenia ciężarnej. Nieleczone ciśnienie tętnicze (gdy wartości ciśnienia przekraczają 160/110) prowadzi do stanu przedrzucawkowego, a te w 1% skutkuje atakiem rzucawki.

3.  Wysokość dna macicy

Bada się je obmacywaniem brzucha. Dno macicy to najwyżej położony biegun macicy, na jego podstawie można w przybliżeniu określić wiek ciąży. Wysokość dna macicy w poszczególnych tygodniach ciąży:

  • w końcu 16 tygodnia - 1-2 palce nad spojeniem łonowym
  • w końcu 20 tygodnia - 2-3 palce poniżej pępka
  • w końcu 24 tygodnia - na wysokości pępka
  • w końcu 28 tygodnia - 2-3 palce powyżej pępka
  • w końcu 32 tygodnia - w połowie między pępkiem a wyrostkiem mieczykowanym (to dolny brzeg mostka)
  • w 36 tygodniu - przylega do łuków żebrowych (to najwyższe położenie dna macicy)
  • w 40 tygodniu - 1-2 palce poniżej wyrostka mieczykowatego (obniżenie dna macicy odczuwa się lżejsze oddychanie)

Jeżeli wysokość dna macicy jest niezgodna z tym wzorem bierze się pod uwagę złe ustalenie terminu zapłodnienia i porodu, zahamowanie rozwoju płodu, inne niż podłużne położenie płodu w macicy.

4. Badanie chwytami Leopolda

Jest to obmacywanie brzucha w celu wybadania położenia płodu w macicy. Maleństwo może być położone podłużnie, poprzecznie, mieć główkę pod żebrami mamy lub w pobliżu szyjki macicy, leżeć grzbietem po jej prawej lub lewej stronie. Badania chwytami Leopolda pozwalają to ustalić, ale dopiero po 28 tygodniu ciąży - wcześniej badanie jest niemożliwe do wykonania ze względu na zbyt małe rozmiary dziecka.

5. Kardiotokografia położnicza (KTG)

Jest to badanie polegające na wysłuchaniu i zapisie tętna dziecka połączone z zapisem czynności skurczowej macicy oraz oceną ruchów dziecka. Wykonuje się je w ciąży fizjologicznej po raz pierwszy nie wcześniej niż w 38 tygodniu ciąży. Na oddziale patologii ciąży można próbować wykonać je po 22-24 tygodniu ciąży.

Przed terminem porodu nie powinny pojawiać się skurcze. Tętno płodu powinno bić w przedziale 120-160 uderzeń na minutę, dopuszczalne są krótkie przyspieszenia lub niewielkie i krótkie zwolnienia akcji serca dziecka podczas skurczów w trakcie porodu.

Interpretacja zapisu KTG jest trudna i wymaga doświadczenia, dlatego nie będę opisywać jak odczytywać zapis KTG.

6. Badanie wymiarów miednicy kostnej

Jest to badanie polegające na zmierzeniu pewnych punktów miednicy kostnej specjalnym narzędziem (miednicomierzem). Mierzy się 4 wymiary miednicy, wynik pomiarów podaje się w centymetrach.

Jakie znaczenie mają zewnętrzne wymiary miednicy? Wymiary oceniają budowę miednicy, która ma kluczowe znaczenie dla porodu. Nieprawidłowo zbudowana miednica uniemożliwia poród drogami natury.

7. Ultrasonografia położnicza

Badanie USG jest standardowym badaniem przeprowadzanym w ciąży w celu oceny rozwoju płodu. Nie wykazano szkodliwego działania ultrasonografii na płód, o ile stosuje się je we wskazanych sytuacjach. Polskie Towarzystwo Ginekologiczne rekomenduje 3 badania USG w trakcie ciąży fizjologicznej (o prawidłowym przebiegu):

Pierwsze badanie przesiewowe (8-13 tydzień ciąży) ocenia:

  • umiejscowienie  ciąży w macicy
  • uwidocznienie zarodka
  • ilość zarodków
  • czynność serca płodu/płodów
  • odpowiedni do wieku rozwój ciąży
  • zmiany u płodu

Drugie badanie przesiewowe (19-22 tydzień ciąży) oraz trzecie badanie przesiewowe (29-32 tydzień ciąży) oceniają:

  • odpowiedni do wieku rozwój ciąży
  • umiejscowienie łożyska, jego budowa
  • objętość płynu owodniowego
  • rozwój płodu
  • kontury ciała płodu
  • czynność serca
  • ruchy płodu

Najważniejsze skróty stosowane przy opisie badania USG:

  • GS - średnica pęcherzyka ciążowego
  • CRL - długość ciemieniowo - siedzeniowa
  • BPD - wymiar dwuciemieniowy główki
  • HC - obwód główki
  • AC - obwód brzuszka
  • FL - długość kości udowej
  • HL - długość kości ramiennej
  • AFI - indeks płynu owodniowego
  • EFW - szacowana masa płodu

8. Badania krwi i moczu

Oceniają ogólny stan zdrowia ciężarnej. Prawidłowe wartości tych badań sprawdź w następnych artykułach.