Noworodkiem nazywa się dziecko, które nie ukończyło jeszcze 4 tygodni życia – czyli do 28 dni po porodzie. Organizm płodu w łonie mamy fizjologicznie różni się od organizmu dziecka. Płód nie oddycha – dostaje tlen przez krew z pępowiny, nie je i nie wydala – jego przewód pokarmowy jest nieczynny ponieważ otrzymuje wszystkie składniki pokarmowe przez krew również z pępowiny, nie musi samodzielnie utrzymywać stałej temperatury ciała ponieważ wody płodowe wokół niego są stale tak samo ciepłe. Poród powoduje drastyczną zmianę środowiska, w jakim znajduje się dziecko. Zmiana ta nakazuje jego organizmowi przestawić się na “dorosły” sposób funkcjonowania, musi zacząć oddychać, jeść i wydalać, samemu utrzymywać ciepło ciała na poziomie 36,6 st.C, itp., a uwierzcie – to bardzo trudna zmiana dla tego malutkiego organizmu…

Stany przejściowe u noworodka są to fizjologiczne (prawidłowe) zmiany, które pojawiają się w związku z procesem adaptacji do życia pozałonowego. Występują one u większości noworodków w różnym natężeniu. Nie powodują one zagrożenia dla jego zdrowia, ale należy je obserwować, a każde przekroczenie norm trwania lub natężenia traktować jako sygnał niepokojący.

Pamiętaj, że większość stanów przejściowych rozpocznie się już w pierwszych godzinach po porodzie – czyli jeszcze podczas Waszego pobytu w szpitalu. Na bieżąco pytaj położne noworodkowe i pediatrów o wszystko co Cię niepokoi, a z pewnością rozwieją Twoje wątpliwości.

Najczęstszymi stanami przejściowymi u noworodków są:

1. fizjologiczny spadek masy ciała

Związany jest on z parowaniem przez skórę, oddaniem smółki i wydalaniem moczu przez nerki oraz wieloma innymi prawidłowościami obserwowanymi po porodzie. Jego wartość wynosi do 10% wartości masy urodzeniowej, a najniższą masę ciała obserwuje się w 3-4 dobie życia. Powrót masy ciała do wartości równej urodzeniowej następuje zwykle do 10 dnia życia.

Małym spadkom masy ciała i szybkiemu powrotowi do masy urodzeniowej sprzyjają:

  • Unikanie przegrzania
  • Jak najwcześniejsze przystawianie do piersi
  • Częste karmienie – na żądanie

2. gorączka przejściowa

W chwili porodu temperatura ciała noworodka wynosi 37,5 – 38°C., a w ciągu następnych 10 minut obniża się o 3°C. Noworodki nie mają mechanizmów odpowiedzialnych za termoregulację, dlatego od odpowiedniej opieki zależy temperatura ich ciała. Na spadek własnej temperatury ciała organizm odpowiada niekontrolowanym podwyższeniem temperatury.

Wystąpienie fizjologicznej gorączki zwykle pokrywa się ze szczytem spadku masy ciała. Konsekwencją zaniedbanej gorączki przejściowej mogą być obniżenie ciśnienia krwi, utrata wody z organizmu, zagrożenie bezdechami i drgawkami gorączkowymi. Zapobiega się jej poprzez:

  • Jak najwcześniejsze przystawianie do piersi;
  • Jak najczęstsze karmienie;
  • Lekkie ubieranie;
  • Utrzymanie temperatury pomieszczenia na poziomie 20 – 22°C;
  • Utrzymanie wilgotności powietrza na poziomie ok 50%.

3. żółtaczka fizjologiczna

Płód ma względnie więcej krwinek czerwonych niż noworodek. Żółtaczka przejściowa u noworodka spowodowana jest rozpadem w wątrobie nadmiaru erytrocytów, których produktem ubocznym jest bilirubina – ona zażółca powłoki skórne.

Żółtaczka rozpoczyna się w 2-3 dobie życia, a ustępuje zazwyczaj w 10-14 dobie. Aby zminimalizować natężenie żółtaczki należy:

  • Jak najwcześniej po porodzie przystawić dziecko do piersi
  • W warunkach szpitalnych w przypadku wysokiego stężenia bilirubiny we krwi stosuje się fototerapię

4. kryza płciowa

Jest to stan będący następstwem działania na noworodka hormonów kobiecych matki, dotyczy dziewczynek i chłopców w tym samym stopniu. Około 3-7 doby życia daje się zauważyć obrzęk gruczołów piersiowych dziecka i obecność w nich wydzieliny (tzw. mleko czarownic). Dodatkowo u dziewczynek około 7 doby życia można zaobserwować niewielki obrzęk sromu i krwawe podplamianie, które może potrwać kilka dni.

Stan ten nie wymaga żadnych interwencji, cofa się samoczynnie, wskazana jest jedynie delikatna pielęgnacja.

5. stolce przejściowe

Niedojrzały układ pokarmowy potrzebuje kilku dni aby się przystosować do doustnego przyjmowania pokarmu. W okolicy 3-4 dnia życia mogą się pojawić luźne, papkowate, zielono – żółte stolce występujące nawet do 20 razy na dobę. Stan ten utrzymuje się przez kilka dni.

Nie jest to biegunka, nie powoduje zmiany ilości płynów w organizmie dziecka ani zmian w stanie ogólnym dziecka. Należy przede wszystkim pamiętać o regularnym przystawianiu dziecka do piersi – na żądanie, nie rzadziej niż co 2-3 godziny

6. rumień toksyczno – alergiczny

Jest to wysypka grudkowo – plamista, widoczne są drobne (1-3 mm) plamki z grudką i/lub pęcherzykiem w części centralnej. Zlokalizowane są głównie na tułowiu, nie występuje na kończynach i błonach śluzowych.

Rumień pojawia się w ciągu pierwszych 48 godzin, a najbardziej widoczny jest w pierwszych godzinach życia noworodka.

7. zaburzenia krzepnięcia

Są one następstwem fizjologicznie niższych stężeń czynników krzepnięcia i niższej ilości płytek krwi. Stan ten pojawia się w 3-4 dobie życia i ustępuje w 7-10 dobie. Objawami są krwawienia z przewodu pokarmowego, krwawienia z pępowiny.

Do działań profilaktycznych należy podanie witaminy K w dawce 0,5 mg (domięśniowo) lub 2 mg (doustnie) w pierwszej dobie życia.