Paciorkowiec GBS skąd się bierze i jak można się nim zarazić

Czym jest paciorkowiec GBS?

Streptococcus agalactiae to bakteria Gram dodatnia należąca do paciorkowców grupy B, potocznie nazywana paciorkowcem GBS. U zdrowych dorosłych jest elementem prawidłowej mikrobioty bez objawów chorobowych i najczęściej nie wymaga leczenia [1][3][5][6]. Kolonizuje przede wszystkim przewód pokarmowy oraz obszar krocza, w tym pochwę i okolice odbytu, a u części osób także drogi moczowe [3][5][6].

Nosicielstwo jest częste u kobiet w ciąży i szacuje się je na około 20 do 30 procent, przy czym w Polsce odsetki różnią się regionalnie, między innymi około 20 procent w województwie mazowieckim i około 3 procent w śląskim w wybranych analizach [3][6][7].

Skąd bierze się paciorkowiec GBS w organizmie?

Najczęściej pochodzi on z własnej flory jelitowej, która może kolonizować krocze oraz pochwę i w tych miejscach utrzymywać się bezobjawowo. Taki fizjologiczny rezerwuar wyjaśnia, skąd się bierze obecność bakterii u zdrowych dorosłych [3][5][6].

Nosicielstwo nie jest skutkiem niewłaściwej higieny ani nie wiąże się z aktywnością seksualną, dlatego nie klasyfikuje się go jako zakażenia przenoszonego drogą płciową [1][3][5]. U zdrowych kobiet kolonizacja nie wymaga leczenia, z wyjątkiem specyficznych sytuacji położniczych i urologicznych opisanych w wytycznych [1][3][6].

Jak można się nim zarazić?

Kluczowa droga to transmisja pionowa z matki na dziecko w trakcie porodu. Do zakażenia dochodzi podczas przechodzenia noworodka przez kanał rodny lub przez aspirację płynu owodniowego zawierającego bakterie, co może prowadzić do zakażenia wczesnego do 7 dnia życia lub późnego między 7 a 90 dniem życia [4][5][6]. Bez profilaktyki nawet do około 50 procent noworodków matek nosicielek ulega kolonizacji, a zastosowanie antybiotyków w trakcie porodu istotnie redukuje ryzyko ciężkiej choroby do poniżej 1 procenta [7].

Transmisja pozioma między dorosłymi jest rzadsza i ma ograniczone znaczenie kliniczne, a nosicielstwo nie jest następstwem kontaktów seksualnych ani zaniedbań higienicznych [1][3][5].

Jakie objawy może powodować GBS u dorosłych i noworodków?

U dorosłych dolegliwości występują rzadko. Najczęściej dotyczą układu moczowego i obejmują m.in. ból oraz pieczenie przy oddawaniu moczu, co wynika z zakażenia dróg moczowych wywołanego przez GBS [2][3][4].

U noworodków obraz kliniczny jest poważniejszy. W zakażeniu wczesnym dominuje bakteriemia oraz zapalenie płuc, natomiast w zakażeniu późnym częściej obserwuje się gorączkę, osłabienie i zakażenia ośrodkowego układu nerwowego, w tym zapalenie opon mózgowo rdzeniowych. Możliwe są także zakażenia kości i stawów oraz sepsa [4][5][6].

Jak i kiedy bada się w kierunku GBS w ciąży?

Standardem jest posiew z wymazu jednocześnie z pochwy i odbytu wykonywany w 35 do 37 tygodniu ciąży. Badanie nie powinno być przeprowadzane wcześniej niż 5 tygodni przed porodem, aby wynik był aktualny w chwili rozpoczęcia akcji porodowej [6][7].

Oznaczenie ma na celu identyfikację nosicielek, co pozwala zaplanować profilaktykę śródporodową i ograniczyć ryzyko ciężkiego zakażenia u dziecka [6][7][8]. Dane z Polski wskazują, że częstość nosicielstwa jest zmienna regionalnie, między innymi około 20 procent w wybranych populacjach w województwie mazowieckim i około 3 procent w województwie śląskim, przy ogólnoświatowym zakresie 20 do 30 procent wśród ciężarnych [3][6][7].

Na czym polega profilaktyka w ciąży i podczas porodu?

U kobiet z dodatnim wymazem oraz w określonych sytuacjach ryzyka stosuje się śródporodowo dożylne antybiotyki, najczęściej penicylinę lub ampicylinę. Taki schemat znacząco redukuje ryzyko zakażenia noworodka do poniżej 1 procenta i jest rekomendowany przez aktualne wytyczne [6][7][8].

Profilaktykę wdraża się także bez oczekiwania na wymaz u kobiet z wcześniejszym noworodkiem chorym na GBS, przy obecności GBS w posiewie moczu w ciąży oraz w razie porodu przedwczesnego, gorączki okołoporodowej lub odpłynięcia wód płodowych trwającego dłużej niż 18 godzin [6][7].

Dlaczego GBS jest groźny głównie dla noworodków?

Układ odpornościowy noworodka jest niedojrzały, a ekspozycja na GBS w trakcie porodu bywa intensywna. Z tej przyczyny nawet przejściowa kolonizacja może skutkować inwazyjną chorobą, obejmującą sepsę, zapalenie płuc i zapalenie opon mózgowo rdzeniowych, zwłaszcza w pierwszym tygodniu życia [4][5][6]. Zidentyfikowane czynniki ryzyka to poród przedwczesny, gorączka okołoporodowa u matki oraz przedłużone pęknięcie błon płodowych przekraczające 18 godzin [3][6][7].

Co oznacza dodatni wynik i czy trzeba leczyć w ciąży?

Dodatni wynik wymazu świadczy o nosicielstwie GBS, a nie o chorobie. U zdrowej ciężarnej nie stosuje się rutynowego leczenia przed porodem, gdyż celem jest skuteczna osłona antybiotykowa w trakcie porodu, która minimalizuje ryzyko dla noworodka [1][3][6][7][8].

Wyjątkiem jest obecność GBS w posiewie moczu w ciąży, która wskazuje na intensywną kolonizację i wymaga leczenia zgodnie z zaleceniami oraz kwalifikuje do profilaktyki śródporodowej niezależnie od późniejszego wyniku wymazu z pochwy i odbytu [1][6][7].

Co dzieje się po porodzie u dziecka matki z GBS?

Noworodek po ekspozycji na GBS wymaga uważnej obserwacji klinicznej prowadzonej przez zespół neonatologiczny. Nadzór obejmuje monitorowanie objawów infekcji oraz ocenę stanu ogólnego zgodnie z procedurami szpitalnymi, co pozwala szybko wychwycić ewentualne nieprawidłowości [7].

Podsumowanie: skąd się bierze i jak można się nim zarazić?

Paciorkowiec GBS najczęściej pochodzi z własnej mikrobioty jelitowej i kolonizuje krocze oraz pochwę. To wyjaśnia skąd się bierze bezobjawowe nosicielstwo, które nie ma związku z higieną ani kontaktami seksualnymi [1][3][5][6]. Jak można się nim zarazić w praktyce dotyczy głównie noworodków podczas porodu przez transmisję pionową, której ryzyko skutecznie ogranicza badanie przesiewowe w 35 do 37 tygodniu oraz antybiotykoterapia śródporodowa [4][5][6][7][8].