Jakie objawy mogą towarzyszyć cukrzycy ciążowej?

Wstęp

Najczęstsze objawy cukrzycy ciążowej obejmują wzmożone pragnienie, suchość w ustach, częstomocz, nadmierny apetyt, zmęczenie, senność, zawroty głowy, zaburzenia widzenia, a także nawracające infekcje intymne, świąd sromu i infekcje dróg moczowych, rzadziej utratę masy ciała oraz zmiany ropne na skórze [1][2][3][4][5][6]. Objawy są niespecyficzne i często zacierają się z typowymi dolegliwościami ciąży, dlatego kluczowe znaczenie ma czujność oraz badania przesiewowe w odpowiednim czasie [1][4][5][7].

Czym jest cukrzyca ciążowa?

Cukrzyca ciążowa, zwana gestacyjną, to hiperglikemia po raz pierwszy rozpoznana w ciąży u kobiet bez wcześniej stwierdzonej cukrzycy, wynikająca z zaburzeń tolerancji glukozy [1][2][4][8]. Rozwija się zazwyczaj w drugim lub trzecim trymestrze, kiedy fizjologiczna insulinooporność ciążowa nasila się pod wpływem hormonów łożyskowych [1][4][7][8]. Po porodzie glikemia zwykle wraca do wartości prawidłowych, choć wymaga to potwierdzenia kontrolnymi badaniami [1][7][8].

Kiedy i dlaczego pojawiają się objawy?

Nasilenie insulinooporności wzrasta w drugiej połowie ciąży, co sprzyja hiperglikemii i ujawnieniu się dolegliwości, które wiele osób interpretuje jako typowe dla stanu błogosławionego [1][4][7]. Objawy pojawiają się wtedy, gdy podwyższony poziom glukozy przekracza zdolność kompensacji przez trzustkę, co skutkuje odczuwalnymi zmianami nawodnienia, łaknienia, częstości oddawania moczu i ogólnego samopoczucia [2][5][6].

Jakie objawy mogą towarzyszyć cukrzycy ciążowej?

Do spektrum, które opisują pacjentki z cukrzycą ciążową, należą objawy wynikające z hiperglikemii oraz glukozurii. Najczęściej zgłaszane to polidypsja, uczucie suchości w ustach i wzmożone pragnienie, a także poliuria i częstomocz [1][2][4][6]. Często występują wzmożony apetyt, napady wilczego głodu oraz uczucie przemęczenia, senności i męczliwości z towarzyszącą apatią lub zawrotami głowy [1][2][3][5].

Do obrazu klinicznego dołączają zaburzenia widzenia oraz wzrost wartości ciśnienia tętniczego, co dodatkowo może komplikować przebieg ciąży [2][4][5]. Typowe są nawracające infekcje intymne, świąd sromu i zakażenia dróg moczowych, ponieważ nadmiar glukozy w moczu tworzy korzystne warunki do namnażania drobnoustrojów [2][3][6]. Rzadziej obserwuje się utratę masy ciała oraz zmiany ropne na skórze [1][2][6].

Objawy bywają subtelne lub nieobecne, co uzasadnia systematyczne badania przesiewowe w populacji ciężarnych bez wcześniejszej cukrzycy [1][4][5][7].

Na czym polegają mechanizmy prowadzące do objawów?

Hormony łożyskowe, w tym human placental lactogen, osłabiają działanie insuliny, co zwiększa insulinooporność i podnosi stężenie glukozy we krwi [1][7][8]. Hiperglikemia wywołuje diurezę osmotyczną, która nasila oddawanie moczu i prowadzi do odczuwalnego pragnienia oraz suchości błon śluzowych [2][6]. Utrzymująca się glukozuria sprzyja infekcjom układu moczowo płciowego i dolegliwościom sromu [2][6]. Zmiany osmolarności wpływają także na przejściowe zaburzenia widzenia i ogólne osłabienie [2][5].

Glukoza swobodnie przechodzi przez łożysko do płodu, co zwiększa ryzyko nadmiernej masy urodzeniowej i związanych z tym powikłań okołoporodowych [1][7][10]. Nieleczona hiperglikemia może sprzyjać powikłaniom u matki, w tym nadciśnieniu i preeklampsji, oraz zaburzeniom metabolicznym u noworodka, w tym hipoglikemii po urodzeniu [3][4].

Jak rozpoznać hiperglikemię w ciąży?

Ze względu na niespecyficzny charakter objawów standardem stały się badania przesiewowe i diagnostyczne z użyciem doustnego testu obciążenia glukozą OGTT oraz monitorowanie glikemii kapilarnej [2][7][8]. Kryteria rozpoznania cukrzycy obejmują glikemię na czczo co najmniej 126 mg/dl 7,0 mmol/l, wartość po 2 godzinach OGTT 75 g równe lub powyżej 200 mg/dl 11,1 mmol/l albo stężenie przygodne co najmniej 200 mg/dl 11,1 mmol/l w obecności objawów hiperglikemii [2][9]. W warunkach opieki nad ciężarną wynik dodatni wymaga niezwłocznej weryfikacji i wdrożenia postępowania terapeutycznego [8].

Które czynniki zwiększają ryzyko nasilonych objawów?

Nasilenie objawów koreluje z wysokością glikemii, a więc większa hiperglikemia skutkuje wyraźniejszymi dolegliwościami [2][6]. Częstość występowania wzrasta przy współistnieniu czynników ryzyka, do których należą między innymi wyższy wiek i nadmierna masa ciała przed ciążą, co przekłada się na większe prawdopodobieństwo rozwoju hiperglikemii i jej klinicznych manifestacji [3][4].

Jakie mogą być konsekwencje nieleczonej hiperglikemii dla matki i dziecka?

Brak rozpoznania lub niewystarczająca kontrola glikemii podnosi ryzyko powikłań matczynych, takich jak nadciśnienie i preeklampsja, oraz okołoporodowych komplikacji związanych z makrosomią płodu [3][4][7][10]. U dziecka częściej obserwuje się zaburzenia metaboliczne, w tym hipoglikemię w okresie noworodkowym, co wymaga ścisłej obserwacji po porodzie [3][4]. Utrzymująca się hiperglikemia w ciąży jest zatem istotnym zagrożeniem dla obojga pacjentów matki i dziecka [1][7][10].

Czy objawy ustępują po porodzie?

Po zakończeniu ciąży stężenia hormonów łożyskowych gwałtownie spadają, insulinooporność fizjologicznie się redukuje i glikemia zwykle normalizuje się, co prowadzi do ustąpienia większości objawów [1][7][8]. Mimo to rośnie świadomość zwiększonego ryzyka rozwoju cukrzycy typu 2 w kolejnych latach, dlatego zaleca się kontrolne badania po połogu oraz długofalową profilaktykę [2][7][8].

Jakie są aktualne zalecenia dotyczące monitorowania i stylu życia?

Obecne podejście kładzie nacisk na wczesną diagnostykę z użyciem OGTT, regularne monitorowanie glikemii oraz postępowanie dietetyczne dopasowane do potrzeb ciężarnej [2][7][8]. Nie pojawiły się przełomowe nowe leki, natomiast wyraźnie rośnie nacisk na edukację pacjentek, modyfikację stylu życia i wczesne wykrywanie nieprawidłowości, także z uwagi na późniejsze ryzyko cukrzycy typu 2 [2][7][8].

Podsumowanie

Cukrzyca ciążowa jest uważana za jedno z najczęstszych powikłań ciąży, a towarzyszące jej objawy są niespecyficzne i często mylone z fizjologicznymi dolegliwościami okresu ciąży [6][1][4]. Wzmożone pragnienie, częstomocz, zmęczenie, zaburzenia widzenia i skłonność do infekcji wskazują na możliwość hiperglikemii i powinny skłonić do wykonania badań, zwłaszcza w drugim i trzecim trymestrze [1][2][4][5][7]. Szybkie rozpoznanie oraz właściwe monitorowanie i dieta poprawiają rokowanie matki i dziecka, a po porodzie najczęściej dochodzi do normalizacji glikemii przy utrzymującej się potrzebie kontroli w kierunku cukrzycy typu 2 [1][7][8].

Źródła:

[1] https://www.i-apteka.pl/Cukrzyca-ciazowa-co-to-Przyczyny-objawy-leczenie-blog-pol-1735302904.html

[2] https://diabetyk24.pl/akademia/cukrzyca-ciazowa-objawy-przyczyny-i-diagnostyka

[3] https://www.pbkm.pl/pregnancy-zone-2/choroby-w-ciazy/cukrzyca-ciazowa

[4] https://www.wapteka.pl/porady/cukrzyca-ciazowa-przyczyny-objawy-leczenie-i-wplyw-na-porod/

[5] https://diagnosis.pl/cukrzyca-ciazowa-objawy

[6] https://strefadiabetyka.pl/cukrzyca-ciazowa-przyczyny-i-objawy/

[7] https://www.synevo.pl/akademia-zdrowia/cukrzyca-ciazowa/

[8] https://www.mp.pl/cukrzyca/cukrzyca/inne/334731,cukrzyca-ciazowa-rozpoznanie-normy-skutki-porod-leczenie

[9] https://diag.pl/pacjent/artykuly/rozpoznac-cukrzyce-ciezarnych/

[10] https://mamaginekolog.pl/ciaza-i-porod/choroby-w-ciazy/cukrzyca-ciazowa/