Poronienie przyczyny i objawy jak je rozpoznać?

Poronienie najczęściej rozpoznasz po nagłym krwawieniu z dróg rodnych, bólach podbrzusza i skurczach macicy, często z towarzyszącymi bólami pleców oraz nagłym ustąpieniem ciążowych objawów takich jak mdłości czy wrażliwość piersi. Do głównych przyczyn należą wady genetyczne zarodka, choroby endokrynologiczne, infekcje oraz czynniki anatomiczne i środowiskowe, przy czym w wielu przypadkach nie da się jednoznacznie wskazać przyczyny [1][2][3][4][6][9]. Nie każde krwawienie oznacza jednak utratę ciąży, dlatego kluczowe jest właściwe jej rozpoznanie w oparciu o cały zestaw objawów i badanie USG [3][6].

Czym jest poronienie i kiedy dochodzi do utraty ciąży?

Poronienie to samoistne zakończenie ciąży przed 22. tygodniem, czyli przed osiągnięciem przez płód zdolności do przeżycia poza organizmem matki [4]. Jest to spontaniczna utrata ciąży, niewywołana działaniami medycznymi [10].

Jakie są najczęstsze przyczyny poronienia?

Najczęstszą przyczyną są wady genetyczne zarodka. Odpowiadają one za ponad połowę, a według niektórych analiz nawet za 70 do 80 procent poronień w pierwszym trymestrze [6]. Istotną rolę odgrywają też choroby endokrynologiczne matki, w tym cukrzyca, zespół policystycznych jajników oraz choroby tarczycy [1]. W grupie przyczyn znajdują się ponadto czynniki infekcyjne, takie jak bakteryjne zapalenie pochwy, odra, świnka, różyczka, toksoplazmoza, opryszczka, kiła, chlamydia i rzeżączka [4]. Do zaburzeń sprzyjających utracie ciąży zalicza się wady anatomiczne macicy, mięśniaki oraz endometriozę [4], a także zaburzenia hormonalne [9]. Znaczenie mają również urazy brzucha, silny stres oraz używki, w tym alkohol i papierosy [3]. Pomimo znanych mechanizmów i czynników ryzyka, w większości przypadków dokładna przyczyna poronienia pozostaje nieznana [2].

Jakie objawy poronienia występują i jak je rozpoznać?

Najczęstsze objawy obejmują:

• krwawienie z dróg rodnych, zwykle obfitsze niż miesiączka, nierzadko ze skrzepami i fragmentami tkanek [1][2]
• bóle podbrzusza o nasileniu porównywalnym do bólów miesiączkowych [1]
• skurcze macicy [3]
• bóle pleców promieniujące do okolicy krzyżowej [1]
• nagłe ustąpienie ciążowych objawów takich jak mdłości, senność czy tkliwość piersi [1]
• wyciek śluzu z dróg rodnych [1]

W poronieniu zatrzymanym mogą pojawić się objawy ogólne stanu zapalnego, w tym wysoka gorączka powyżej 38 stopni Celsjusza, dreszcze i bóle mięśni [3]. Obraz kliniczny jest zmienny i zależy zarówno od rodzaju poronienia, jak i od tygodnia trwania ciąży. Zwykle im dłużej trwa ciąża, tym silniejsze są objawy [5].

Czy każde krwawienie w ciąży oznacza poronienie?

Nie. Plamienie lub krwawienie może wynikać z fizjologicznego zagnieżdżania się zarodka lub z podrażnienia szyjki macicy, dlatego nie każde krwawienie jest równoznaczne z poronieniem [3][6]. Ocenę sytuacji umożliwia badanie ginekologiczne z USG oraz analiza całego zestawu objawów [3][6].

Jakie są rodzaje poronień i czym się różnią?

W praktyce klinicznej wyróżnia się kilka typów poronień, które różnią się przebiegiem i obrazem klinicznym. Poronienie w toku przebiega z bolesnym krwawieniem z dróg rodnych, a w ujściu szyjki macicy mogą być obecne fragmenty jaja płodowego [4]. Poronienie zatrzymane, określane też jako chybione, oznacza obumarcie płodu bez samoistnego wydalenia przez okres do 8 tygodni [4]. Poronienie kompletne to wydalenie całego jaja płodowego przed 12. tygodniem ciąży [4]. W poronieniu niekompletnym, zwykle po 12. tygodniu, w jamie macicy pozostają resztki tkanek [4]. Poronienie nawracające rozpoznaje się, gdy dochodzi do trzech następujących po sobie samoistnych poronień [4]. Poronienie septyczne przebiega z objawami ogólnego zakażenia organizmu i gorączką [5].

Na czym polega mechanizm fizjologiczny poronienia?

Gdy zarodek ma poważne zaburzenia chromosomalne, które uniemożliwiają jego prawidłowy rozwój, organizm matki uruchamia naturalny mechanizm obronny. Pojawiają się skurcze macicy, dochodzi do krwawienia i wydalenia obumarłego zarodka wraz z tkankami ciążowymi [5].

Jak objawia się poronienie wczesne i jak wypada na tle późniejszej utraty ciąży?

We wczesnej utracie ciąży objawy często pojawiają się nagle i mogą być bardzo nasilone. Krwawienie bywa obfite i może zawierać skrzepy i fragmenty tkankowe [1]. Jednocześnie wskazuje się, że nasilenie dolegliwości w ogólnej populacji rośnie wraz z zaawansowaniem ciąży, co wiąże się z większą objętością tkanek i reaktywnością mięśniówki macicy [5]. Różnice te wynikają z indywidualnego przebiegu utraty ciąży oraz z jej typu, dlatego ocena powinna uwzględniać cały kontekst kliniczny [1][5].

Jak rozpoznać poronienie zatrzymane?

Poronienie zatrzymane może nie dawać typowego krwawienia ani wyraźnych dolegliwości bólowych. Jedynym uchwytnym sygnałem bywa brak powiększania się macicy. Rozpoznanie stawia się zwykle podczas badania USG, które wykazuje brak akcji serca płodu lub zatrzymanie rozwoju [5]. W części przypadków rozwija się stan zapalny z gorączką przekraczającą 38 stopni Celsjusza, dreszczami i bólami mięśni [3].

Ile poronień się zdarza i kiedy najczęściej do nich dochodzi?

Szacunki wskazują, że poronienia mogą dotyczyć nawet co drugiej ciąży, co obejmuje także utraty w bardzo wczesnych fazach [7]. Najczęściej do poronienia dochodzi w pierwszych trzech miesiącach ciąży, czyli w pierwszym trymestrze [2]. W tym okresie przeważają utraty związane z ciężkimi wadami genetycznymi zarodka, które odpowiadają za ponad 50 do nawet 70 lub 80 procent przypadków [6].

Podsumowanie: co warto zapamiętać?

• Poronienie to samoistna utrata ciąży przed 22. tygodniem [4][10].
• Najczęstsze przyczyny to wady genetyczne zarodka, choroby endokrynologiczne, infekcje oraz czynniki anatomiczne i środowiskowe, lecz często przyczyny nie udaje się ustalić [1][2][3][4][6][9].
• Najważniejsze objawy to krwawienie, bóle podbrzusza, skurcze macicy, bóle pleców, wyciek śluzu i nagłe ustąpienie dolegliwości ciążowych, a w poronieniu zatrzymanym także gorączka powyżej 38 stopni [1][2][3].
• Nie każde krwawienie oznacza utratę ciąży, ponieważ może wynikać z implantacji lub podrażnienia szyjki macicy, dlatego o rozpoznaniu decydują łącznie objawy i badanie USG [3][6].
• Rodzaj poronienia determinuje obraz kliniczny i nasilenie dolegliwości [4][5].